Avrupa yüzyıllarca, sık sık yaşanan savaşlara sahne oldu. 1870-1945 yılları arasında Fransa ve Almanya 3 kez savaştı... Birçok insan yaşamını kaybetti.
Avrupa yüzyıllarca, sık sık yaşanan savaşlara sahne oldu. 1870-1945 yılları arasında Fransa ve Almanya 3 kez savaştı... Birçok insan yaşamını kaybetti. Bu felaketler üzerine bazı Avrupa ülkelerinin liderleri, barışın sürdürülebilmesinin tek yolunun, ülkelerinin ekonomik ve siyasi yönlerden birleşmesi olduğu fikrine vardı. Avrupa’da ulusal uzlaşmazlıkları aşabilecek bir örgütlenmenin kuruluşu, 2'nci Dünya Savaşı sırasında, totaliter yönetimlere karşı savaşan direniş hareketlerinden kaynaklandı.
Avrupa’da bütünleşme sürecine ivme kazandıran, biri federasyon yanlısı diğeri işlevselci iki akımın başlıca savunucuları İtalyan federalist Altiero Spinelli ile 1951’de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nun (AKÇT) kurulmasına yol açan Schuman Planı’nın ilham kaynağı Jean Monnet’dir. Federasyon yanlısı bu yaklaşım, yerel, bölgesel, ulusal ve Avrupa ölçeğindeki güç odakları arasında diyaloğa ve tamamlayıcı bir ilişki kurulmasına dayanıyordu. İşlevselci yaklaşım ise, egemenliğin ulusal düzeyden topluluk düzeyine aktarılmasını savunuyordu.
Bu iki görüş, günümüzde, tek pazar, para politikası, ekonomik ve sosyal kaynaşma, dış politika ve güvenlik gibi ortak eylemin devletlerin tek tek hareket etmelerinden daha etkili olduğu alanlarda, demokratik ve bağımsız Avrupa kurumlarına ulusal ve bölgesel makamlar kadar sorumluluk verilmesi gerektiği inancında iç içe geçmiştir. Sonuç olarak 1951 yılında AKÇT, Belçika, Batı Almanya, Lüksemburg, Fransa, İtalya ve Hollanda’dan oluşan 6 üye ile kuruldu. Bu ülkelerdeki kömür ve çelik sanayi ile ilgili alınan kararlar, bağımsız ve devletlerüstü bir kuruma (Yüksek Otorite) devredildi. Söz konusu kurumun ilk başkanı ise Jean Monnet oldu.
AKÇT'yi kuran Paris Antlaşması (1951), Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu’nu (Euratom) kuran Roma Antlaşmaları (1957), Avrupa Tek Senedi (1986) ve Maastricht Avrupa Birliği Antlaşması (1992), üye devletleri egemen devletler arasındaki geleneksel anlaşmalardan daha sıkı bir biçimde birbirine bağlayan AB’nin hukuki temellerini meydana getirir. AB, doğrudan uygulanma imkanı olan bir mevzuat oluşturabildiği gibi, vatandaşları lehine özel haklar ihdas edebilir.
Topluluğun çalışmaları, başlangıçta 6 kurucu üyesi (Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg) arasında bir kömür ve çelik ortak pazarı kurulmasıyla sınırlıydı. Savaş ertesindeki o günlerde savaşın galip ve mağluplarını, eşitler olarak işbirliğinde bulunabilecekleri bir kurumsal yapı içinde bir araya getiren Topluluk, temelde barışı güvence altına almanın bir aracı olarak algılanıyordu.
Üye ülkeler, 1957’de, Fransız Ulusal Meclisi’nin Avrupa Savunma Topluluğu projesini reddetmesinden 3 yıl sonra, işgücü ile ürün ve hizmetlerin serbest dolaşımına dayanan bir ekonomik topluluk kurmaya karar verdi. Mamul ürünlerde gümrük vergileri, planlandığı gibi 1 Temmuz 1968’de kaldırıldı. Özellikle tarım ve ticaret politikaları olmak üzere ortak politikalar, 1960’lı yılların sonunda düzenlendi. Bu başarı, Birleşik Krallık, Danimarka ve İrlanda’yı da Topluluk üyeliğine başvurmaya yöneltti. General "de Gaulle" yönetimindeki Fransa’nın 1961’de ve 1967’de 2 kez veto yetkisini kullandığı zorlu bir pazarlık döneminin ardından, bu 3 ülke 1972 yılında üyeliğe kabul edildi. Üye devlet sayısını 6’dan 9’a yükselten ilk genişleme ile birlikte, Topluluk sosyal, bölgesel ve çevresel konularda üstlendiği sorumluluklarla yeni bir derinlik kazandı.
ABD’nin 1970 başlarında doların konvertibilitesini askıya almasıyla ekonomik yakınlaşma ve parasal birlik gereksinimi açıkça kendini gösterdi. 1973 ve 1979’daki iki petrol kriziyle dünya çapında ekonomik istikrarsızlık daha da ağırlaştı. 1979 yılında Avrupa Para Sistemi’nin işlerlik kazanması döviz kurlarının sabitleşmesine yardımcı oldu ve üye devletlerin kararlı ekonomik politikalar izleyerek açık bir ekonomik alanın dayattığı disiplinden yararlanmalarını ve birbirlerine karşılıklı destek vermelerini sağladı. Topluluk 1981’de Yunanistan’ın, 1986’da da İspanya ve Portekiz’in katılmalarıyla güneye doğru genişledi. Bu dönemde Topluluk, Güney Akdeniz ile Afrika, Karayipler ve Pasifik (AKP) ülkeleri ile yeni anlaşmalar imzalayarak, uluslararası düzeyde daha önemli bir rol oynamaya başladı. AKP ülkeleri, birbirini izleyen 4 Lome Sözleşmesi (1975, 1979, 1984 ve 1989) ile Toplulukla bağ kurdu. Bütün, Ticaret ve Gümrük Tarifeleri Genel Anlaşması (GATT) üyeleri arasında 15 Nisan 1994’te Marakeş’te imzalanan bir anlaşma ile dünya ticaretinin gelişiminde yeni bir aşamaya girildi. Pazarlıkları bir blok olarak sürdüren AB, toplu çıkarlarının gözetilmesini sağlama konusunda çaba harcadı.
1 Ocak 1995’te AB’ye Avusturya, Finlandiya ve İsveç’de katıldı. 2004 yılında ise 10 yeni ülke AB’ye üye oldu. (Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya) 1995’de üyelik başvuruları kabul edilen Bulgaristan ve Romanya ile 2000 yılında resmi müzakerelere başlandı. 1987 yılında üyelik başvurusunda bulunmuş olan Türkiye ise, 3 Ekim 2005’te müzakere çerçeve belgesinin kabulü ile resmen müzakere sürecine başlamaya hak kazandı.
Birlik, dünyanın en büyük ticaret gücü olmasına karşın, diplomatik etkinliğini arttıracak yapıları geliştirmekte ağır davranmıştır. Avrupa siyasi işbirliğinin amacı, dışişleri ve güvenlik politikası alanlarında, hükümetler arasında daha derinlemesine bir eşgüdümün sağlanmasıdır.
Dünyadaki durgunluk ve mali yükün paylaşımı konusundaki iç çekişmeler, 1980 yılı başlarında bir "Avrupa karamsarlığı" havasının doğmasına neden oldu. Ama 1984’ten sonra bunun yerini, Topluluğun canlandırılması konusunda daha umutlu beklentiler aldı. Jacques Delors başkanlığındaki Komisyonun 1984’te hazırladığı Beyaz Kitaba dayanarak, Topluluk 1 Ocak 1993’e kadar tek pazar oluşturmayı hedefledi. Avrupa Tek Senedi 17 ve 28 Şubat 1986’da imzalandı ve bu iddialı hedefle ilgili mevzuatın kabulü konusunda yeni usuller geliştirdi. Tek Senet 1 Temmuz 1987 tarihinde yürürlüğe girdi.
Berlin Duvarı’nın yıkılmasının ardından, 3 Kasım 1990’da Almanya’nın birleşmesi, Merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerinin Sovyet denetiminden kurtulmaları ve demokratikleşmeleri, Aralık 1991’de de Sovyetler Birliği’nin çökmesi, Avrupa’nın siyasi yapısını baştan aşağı değiştirdi. Üye Devletler bağlarını güçlendirme kararlılığıyla, temel özellikleri 9-10 Aralık 1991’de Maastricht’te toplanan Avrupa Doruğu’nda kararlaştırılan yeni bir anlaşmanın müzakerelerine başladı. Dünya ölçeğindeki rekabetle baş edebilmek ve işsizliği azaltmak için Avrupa Zirvesi, Komisyon tarafından sunulan “Büyüme, rekabet, istihdam” adlı Beyaz Kitaba dayanarak, Temmuz 1994’te kıta ölçeğinde altyapı ve iletişim projelerini yürürlüğe koymaya karar verdi.
AB’nin bugünkü hedefi, 27 üyeli yapısının yeni görevleri göğüsleyebilecek şekilde uyarlanması ve kurucularının büyük siyasi projelerinin kaynakları göz ardı edilmeden ve kapsamı kısıtlanmadan tüm kıtaya istikrar sağlanması ve yeni üyelerin katılımına yardım ve teşviktir. Yaklaşık yarım yüzyıldır Avrupa bütünleşmesi, kıtanın gelişmesi ve halkının zihniyeti üzerinde önemli etkilerde bulunduğu gibi, güçler dengesini de değiştirmiştir.
Ulusal ve ortak çıkarların sürekli dengelenmesine, ulusal geleneklerin farklılığına saygı gösterilmesine ve farklı kimliklerin güçlendirilmesine dayalı Topluluk yaklaşımı, her zaman olduğu gibi bugün de geçerlidir. Devletlerarasındaki ilişkilere damgasını vuran köklü düşmanlıkları, üstünlük saplantılarını ve savaşçı eğilimleri aşacak biçimde tasarlanan bu yaklaşım, “Soğuk Savaş” yılları boyunca, Avrupa’nın demokratik ülkelerinin özgürlüğe olan bağlılıkları çevresinde birleşmelerini sağladı.
Kaynak: Bu yazı, Kolay İletişim tarafından, KobiFinans için, Avrupa Birliği Genel Sekreterliği’nin verilerinden derlenmiştir.
