Yaşanan global ekonomik krizin de etkisiyle Güney Afrika'da reel GSYİH, 2008 yılının ilk üç çeyreğinde yaşanan sırasıyla % 1,7, % 5 ve % 0,2 oranındaki artışları müteakip yılın son çeyreğinde % 1,8 oranında gerilemiştir.

1998'in üçüncü çeyreğinden bu yana ekonomide ilk defa daralma görülmüştür ve bu daralmanın büyük ölçüde ikincil sektörlerde ve özellikle imalat sanayindeki gerilemeden kaynaklandığı gözlenmektedir. Esasen tarım dışı sektörlerdeki daralma daha da erken başlamış ve 2008'in üçüncü çeyreğinden itibaren reel üretimde düşüşler görülmüştür.

Küresel ekonomik koşullara paralel olarak, yurtiçinde sıkılaştırılan  politikaların da etkisiyle Güney Afrika'da reel GSYİH artış oranı, 2008 yılında 2004-2007 yıllarında yaşanan 4,9-5,3 oranındaki artışlara göre belirgin oranda azalarak % 3,1 olarak gerçekleşmiştir. Büyüme oranındaki bu düşüş temelde ikincil ve üçüncül sektörlerdeki üretimin gerilemesinden kaynaklanmaktadır. Buna mukabil, birincil sektörlerde hem 2007 hem de 2008 yılında nispeten istikrarlı ve % 1 civarında seyreden  büyüme oranları kaydedilmiştir.

Birincil sektörlerdeki büyüme oranı 2008 yılının üçüncü çeyreğindeki % 3,3'lük artışa göre yılın son çeyreğinde daha da artarak % 6'ya ulaşmıştır. Birincil sektörlerdeki bu büyüme oranı madencilik sektöründeki katma değer artışını ve tarımsal üretimde görülen artışı yansıtmaktadır.

2007 ve 2008 yıllarında sektörler itibariyle Güney Afrika GSYİH artış oranlarını gösteren tablo aşağıda yer almaktadır.

Kaynak: South African Reserve Bank

Tarım sektöründeki büyüme 2008 yılının üçüncü çeyreğinde % 31,6 gibi yüksek bir oran ulaştıktan sonra, dördüncü çeyrekte yavaşlayarak % 16,7'ye düşmüştür. Bu düşüş Free State eyaletinde bahar aylarında yaşanan kuraklık sonucunda buğday rekoltesinde görülen düşüşe bağlanmaktadır. Bununla birlikte yıl bazında, tarım sektöründeki büyüme 2007'de % 2,9 iken 2008 yılında % 18,8e çıkmıştır.  Bu yüksek büyüme oranı ekin üretiminde özellikle 2006/07 döneminde 7,1 milyon ton iken 2007/08 döneminde 12,7 milyon tana ulaşan mısır üretimindeki artıştan kaynaklanmaktadır.

Madencilik sektöründe 2007 yılında büyüme görülmezken, 2008 yılında % 6,5 küçülme gözlenmektedir. Madencilik sektöründeki bu üretim düşüşü yılın ilk aylarında Eskom'un uyguladığı elektrik kesintilerinden dolayı bazı madenlerin iki hafta süreyle üretime ara  vermesi, bazı madenlerde ise güvenlik veya bakım nedeniyle faaliyetlerin durdurulması, uluslararası pazarlardaki talebin azalması ve ürün fiyatlarındaki düşüşe  bağlanmaktadır.

İkincil sektörlerdeki küçülme 2008'in üçüncü çeyreğinde % 4,6 iken, yılın son çeyreğinde % 15 gibi yüksek bir seviyeye çıkmıştır. Bu düşüşte, 2008 yılının ikinci yarısında imalat sanayii üretimindeki düşüşlerin etkili olduğu görülmektedir.Ekonomideki ikinci büyük sektör olan imalat sanayii üretimi 2008'in üçüncü çeyreğinde % 9,4 gerilemişken, yılın son çeyreğinde düşüş oranı daha da artarak % 21,8'e yükselmiştir.Yılın son çeyreğinde yaşanan bu önemli ölçüdeki düşüş petrol, kimya, kauçuk, plastik, demir-çelik, otomotiv, yan sanayii vb. tüm alt sektörlerde kendini göstermiştir.Bu gelişmeler, ihraç pazarlarındaki ciddi boyutlarda yaşanan daralma ve dayanıklı tüketim mallarına yönelik talebin zayıflamasının yansımaları olarak değerlendirilmektedir. Buna paralel olarak, imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı 2008'in üçüncü çeyreğinde % 85,4 iken son çeyrekte % 82'ye gerilemiştir.

İmalat sanayii 2007 yılında % 4,5 oranında büyümüş olmasına rağmen, 2008 yılında,  büyüme yavaşlayarak sadece % 1,2 olarak gerçekleşmiştir. Bu oran son beş yılda görülen en düşük büyüme oranı olup, dış talepteki gerileme, tüketim harcamalarındaki düşüş, elektrik kesintileri ve girdi fiyatlarındaki nispi artışlardan kaynaklandığı gözlenmektedir. Ekonomik konjonktürdeki değişikliklerden fazla etkilenmeyen gıda sektörü gibi alt sektörlerde fazla üretim düşüşü görülmemiş, ancak, petrol, kimya, kauçuk, plastik, demir-çelik, otomotiv gibi alt sektörler bu olumsuz ekonomik koşullardan ciddi boyutta etkilenmişlerdir.

İnşaat sektöründeki reel büyüme  2008 yılının son çeyreğinde de yavaşlamasına rağmen devam etmiştir. İnşaat sektöründeki büyüme oranı yılın üçüncü çeyreğinde % 15 olarak gerçekleşmişken, son çeyrekte bu oran % 10,8'e düşmüştür. Büyüme oranındaki yavaşlama inşaat sektörünün tümünde hissedilirken, özellikle 2008 yılının son çeyreğinde konut talebindeki düşüşten dolayı konut inşaatında daha belirgin olarak gözlenmiştir.

Ticaret, ulaştırma, haberleşme, finansal hizmetler, kamu hizmetleri ve diğer hizmetler sektörünün de dahil olduğu ekonominin üçüncül sektörlerinde 2008 yılında kaydedilen büyüme oranı bir önceki yıla göre bir miktar azalarak % 3,5 olarak gerçekleşmiştir.

Bir önceki yıl % 5,2 oranında büyüme kaydeden ticaret sektöründe 2008 yılında büyüme oranı büyük ölçüde azalarak % 0,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu düşüşte ekonomik krize bağlı olarak ortaya çıkan ticaret hacmindeki gerileme, reel gelirlerdeki azalma ve yüksek faiz oranları en önemli faktörler olarak öne çıkmaktadır.

2008 yılının ikinci yarısında hem gelişmiş ülkeler, hem de gelişme yolundaki ülke ekonomilerinde enflasyonist baskılar, küresel ekonomik aktivitelerdeki gerileme ve fiyat düşüşlerinden dolayı azalmış olup, G. Afrika'da da bu eğilime paralel olarak yılın son yarısında üretici ve tüketici fiyatlarında düşüş yaşandığı gözlenmektedir.

Güney Afrika'da, Merkez Bankası tarafından enflasyon hedefleyici politikalarda baz kabul edilen CPIX (kredi faizleri hariç olmak üzere tüketici fiyat indeksi) oranları 2008 yılı Ağutos ayında  yıllık bazda % 13,6'ya ulaşırken, Aralık ayında % 10,3'e gerilemiştir. Sonuç olarak, yılın ilk 8 aylık dönemindeki bu yüksek fiyat artışları, önceki yıllara oranla yıllık ortalama fiyat arışlarının da daha yüksek oranlarda gerçekleşmesine neden olmuş ve yıllık bazda üretici fiyat enflasyonu 2008 yılında % 14,3 (2007'de % 10,9), CPIX tüketici fiyat endeksi ise 2007 yılındaki % 6,5 oranındaki seviyesinin iki katına ulaşarak % 11,3 oranında gerçekleşmiştir.

Uluslararası piyasalarda düşen fiyatların yanı sıra dış talepteki gerileme, 2008 yılının son çeyreğinde Güney Afrika'nın ihracat gelirlerinin de düşmesine yol açmıştır. Bu çerçevede, ihracat gelirleri anılan dönemde % 5,4 oranında gerileyerek  668,2 milyar Rand olarak gerçekleşmiştir. Rand bazında ihraç fiyatları 2008'in son çeyreğinde yaklaşık % 1 oranında artmıştır. 2008 yılının ikinci yarısında Dolar bazında mal ihraç fiyat endeksinde, küresel ekonomik büyümenin yavaşlaması ve mali piyasalardaki gerginlikle bağlantılı olarak enerji talebinin düşmesi,  sonuç olarak ham petrol ve enerji fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanan bir gerileme gözlenmektedir. 2008'in son çeyreğinde dolar bazında mal ihraç fiyat endeksi 3. çeyreğe oranla % 24,1 oranında gerilemiştir. Yine aynı dönemde, platin fiyatları % 44 oranında gerileyerek, 1.522 $/ons'tan 858 dolar/ons'a düşmüş, bunun yanı sıra kömür, bakır ve nikel gibi temel girdilerin fiyatları da sırasıyla % 43, % 49 ve % 43  oranında azalmıştır.

Öte yandan, yurtiçinde ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması, kredi koşullarındaki zorluklar ve göreceli fiyat  artışları, ithal mallarına yönelik harcamaların düşmesine neden olmuş ve ithalat 2008'in son çeyreğinde % 5,8 oranında düşmüştür. Yurtiçinde ekonomik faaliyetlerin yavaşlamasına rağmen, bu dönemde ham petrol ithalatında önemli bir değişiklik gözlenmemiştir.

2008 yılının ikinci ve üçüncü çeyreğinde görülen Rand döviz kurundaki iyileşme eğilimi, 4. çeyrekte tersine dönmüş ve bu dönemde ortalama döviz kuru % 7,8 oranında düşmüştür.

* 15 para birimine karşı